Umugabane w’America n’Uburayi bakomeje guterwa impungenge nibikorwa by’urugomo rw’abanyapolitike bakomeje kwica amategeko nkana ndetse banabigambiriye.Mukiganiro cyabaye ku wa Nzeri 15,2015 cyavugaga kubibazo birimo kubera mukarere kibiyaga bigari cyakozwe na Olivier Atemsing Ndenkop.
Iki kiganiro kikaba kigamije gushyira ahagaragara zimwe mu mpamvu zirigutera intambara mukarere kibiyaba bigari.Amakuru agaragaza ko harabantu bihishe inyuma y’intambara yo mukarere iriguterwa nabayobozi bakmeje kwica amategeko nkana kubera kwanga kurekura ubutegetsi mu mahoro ahubwo bagahitamo ko habaho intambara zimara abaturage aho kugirango baharanire kwishyira ukizana mu mahoro asesuye.
Mur’iki kiganiro umukuru w’igihugu cy’Uburundi Peter Nkurunziza we n’umuryango we,bumvikanye bivugira yuko ngo Imana yabahaye kuyobora manda ya (3) ariko ahangaha wakwibaza uburyo Imana yakongera manda maze yarangiza ikaguteza amahanga ndetse idasize nabo mu buturanye.Twibutse ko igihugu cy’Uburundi cyahabwaga imfashanyo zituruka mu mahanga aho bahabwaga 50% yamafaranga ava hanze hanyuma ayandi asigaye 50% bakayishakamo kugirango ubuzima bw’igihugu bubashe gukomeza.Ariko Nkurunziza yahisemo kwica Abarundi abaziza akamama ninayompamvu abaturage bamaganye manda ye ya lll nyuma bakaza kuvangirwa nigisirikare cyakoze coup d’etat mu buryo budateguye neza bigatuma Nkurunziza asubira kubutegetsi akikomereza intambara kugeza magingo aya umuryango wabibumbye ukaba ukomeje kurebera aho kugirango ufashe abaturage kwikura mukaga abaturage bakomeje guterwa nubutegetsi bw’abnyagihugu.
Ariko igihugu nka Burkinafaso cyabaye igihugu cyatanze urugero rwiza aho bafatanije nabanyapolitike neza kugeza bakuyeho agatsiko kari karakolonije igihugu maze bibashoboza kwitorera abayobozi bashingiye kuri demokarasi yabaturage ariko byose babikesha ubwami bwabo bwagakondo kuko barabwumvira cyane ku buryo ari bwo bwabakuye mukangaratete kuko Umwami wabo yahamagaje abanyamadini hamwe nabanyapolitike maze bahabwa amabwiriza barumvira bakuraho ubutegetsi bw’igitugu.Ibi byari bikwiye kubera urugero abanyapolitike babanyarwanda bakareka kwirebaho ahubwo bagaharanira inyungu z’abaturage kuko bajyaho mu nyungu zabaturage.
Witegereje igihugu cya Misiri,Tunisia Libya abaturage bibyo bihugu bagerageje kwikuraho uburetwa bwabategetsi babanyagitugu none uyu munsi ibyo bihugu biratekanye niki kibura ngo abanyarwanda babashe kwikura igitugu cy’umwakagara?Nibura twavuga yuko Abarundi bagerageje kandi biragaragara yuko amahanga abashyigikiye amaherezo ya byo ni mu nzu.
Ariko abanyarwanda babaye imbohe z’umwakagara nyamara itego yagiye abatega bamaze kuyibona mbese niba badahagurutse ngo barwanye umwakagara barumva azarwanywa nande?Abasirikare barabategereje ngo barebe ko mwivumbagatanya nta bwo bashobora kubarasa kuko bamwe muri imiryango yabo urumva nabo bafashwe matekwa ntabandi babakiza batari mwebwe abaturage none dore umwakagara agiye kubaroha mu ntambara idafite impamvu nyamara ijambo ry’Umwami ryabahaye inzira nuburyo bwo gukora kuko yiteguye kubafasha igihe cyose muzaba mu mwitabaje.Harabura iki rero ngo mwihyire hamwe mugaragararize isi yose ko mudashyigikiye ubutegetsi bw’umwakagara?Ntarirarenga kuko hakiri imyaka (2) ngo umwakagara arangize manda ye muhawe ikaze kugirango mwishyire hamwe muvuge icyo mutekereza maze ibitekerezo byanyu tubibagereze ku mu byeyo Nyir’uRwada Kigeli V Ndahindurwa maze azabashe kubafasha uburyo mwagera kuri demokarasi isesuye.Muve mu by’amoko kuko ari byo abanyapolitike bibisambo bafatiraho kugirango bibonere imyanya mu butegetsi ahubwo murabona yuko igihugu cyugarijwe nabanyamahanga bagitegetse ku ngufu za gisirikare.
Ntawundi muntu uzava ikantarange ngo aze kubakiza usibye mwebwe mwenyine kuko igihe Imana ivuga ko umwakagara avuye ku ngoma burya iba ibahaye uburyo bwiza inabemereye kugira icyo mwakora.
Umugabane w’Africa niwo mugabane usigayemo intambara zidafite impamvu zishingiye ku kwica democracy,ndetse bikaba bihwihwiswa yuko haba harabaherwe bakomeye bacuruza amabuye yagaciro na petrol bagira inama ubutegetsi bwa Nkurunziza kimwe na Kagame ko badawkiye kurekura ubutegetsi mu mahoro ahubwo ko bakwiye kongera kugundira ubwo butegetsi maze nabo bakazabavuganira mu bihugu bikomeye byamahanga.
Muri rapolo yakozwe muri 2013 y’umuryango w’Abibumbye ihagarariwe nuwahoze arumunyamabanga mpuzabikorwa wahoze wa ONU former Secretary General Kofi Annan noted: “An estimated 60% of world trade is now conducted between subsidiaries of the same company, and several active mining companies in resource-rich countries import goods and services of a subsidiary or an affiliated entity, obtain funding another, upstream and sell to other businesses in the active group the transformation. (…) iyi rapolo nk’uko mu bisoma igaragaza ubwikanyize bukomeye mu bucuruzi buri hagati y’ibihugu ndetse ugasanga ubwo bucuruzi buhabwa ibigo runaka byigenga biyoborwa nabantu bakomeye batanakorera kumugabane w’Africa akaba aribo bakomeje guteza intambara kubera ubufatanye buri hagati yizo leta ziyobowe nabategetsi bica amategeko babigambiriye kubera inyungu zabo ku giti cyabo.
Bitewe no gukumira democracy mu bihugu by’Africa,usanga badashobora gushyiraho gahunda ihamye y’imisoro nuburyo bwiza bwo gucunga ibyarubanda,bityo hakabasha kuboneka amajyambere ashingiye kuri politike nziza no kugaragariza abanyagihugu ibikorwa bibakorerwa ahubwo bakirirwa bafata imyenda muri Bank y’Isi yose nyamara ibigo byigenga nk’ibigo byindege byinjiza buri mwaka $ 38.4 billion aya mafaranga nimenshi cyane ariko yose uko yakabaye arangirira mu mifuko yabategetsi bayobora bakoresheje igitugu ubutegetsi budashingiye kuri demokarasi yabaturage.
Usanga banga kuzamura imisoro ahubwo bakareshya abashoramali bababwira yuko bazabagabanyiriza ku misoro bazajya bishyura ibi byose biterwa no kuba nta politike ihamye ishingiye ku mbaraga zabaturage bigasa nkaho abaturage bo umugabane w’Africa basa nabagisinziriye.
Ariko hari ibihugu bimwe by’Africa bimaze gutera intambwe ikomeye muri politike ishingiye ku byifuzo byabaturage.Twavuga nk’Africa y’Epfo,Ghana,nibihugu bifite eho haza heza ndetse tutibagiwe n’igihugu cya Tanzania usibye ko wenda Tanzania ifite ikibazo cy’abaturanyi babi bashobora kuzayishora mu ntambara akatari kera.
Igihe cyose ubutabera nitangaza makuru btigenga ahubwo bigengwa n’ubutegetsi bw’igitugu nta narimwe abaturage duteze kuzagira amahoro ndetse nubukungu nta bwo buteze kuzamuka ahubwo abakize bazarushaho gukira ndetse nabakene bazarushaho hukena kubera kudafata umwnzuro wo kwirwanaho ngo bakure ubutegetsi bubi ku ngoma.
None se mutegereje yuko Umwami ariwe uzajya kubarwanirira kandi atari umunyapolitike?ubwo se nimba uRwanda rufite abasirikare ibihumbi wenda tuvuge 100 nyamara abaturage mukaba mugera kuri za miliyoni nigute munanirwa kwivana mu ngoyi y’ubutegetsi?Ese mwebwe banyapolitike mudafatanya nabaturage mbese muzaba bwira iki igihe cyose Uwiteka azakora ibitangaza ubutegetsi bubi bugakurwaho har’icyo muzababwira ubwo bizaba ngombwa ko mujya mubaturage gusaba amajwi yo kwitoza?
Mubatereranye mu gihe cy’akaga,nabo nibagera mu mahoro bazabatererana kuko nta cyo muzababwira igihe cyose muzaba mutarafashe iya mbere ngo mubashakire amahoro mu gihe batari bafite umutekano.Kugirango nabo igihe cy’amahoro ubwo muzaba mwiyamamaza nabo muzabone icyo muzababwira!
I have already said in a previous interview that the slogans of “alternation” and “no to third term” launched in 2009 by US President Obama, are words of demagogic order that avoid the question which is essential, “the alternation for what? “Alternation to defend the sovereignty or continue to follow the instructions given by Washington, Paris, London or Brussels?
Ibihugu bikomeye byibihangange bikomeje kubahiriza amategeko atangwa na Bank y’Isi yose IMF ariko ibihugu by’africa bihora binyuranye namategeko agenga ibihugu kubijyanye na demokarasi hamwe n’itera mbere ry’ubukungu nta gihe nakimwe igihugu cyatera imbere kidafite politike ihamye uretse kubeshyeshya abantu internet yihuta hanyuma ukajyaho ukavuga ngo wahaye abaturage iterambere warangiza ugafata na internet biyihyurira hamwe na za telephone ukajya uzumviriza nkaho har’umuturage ugufitiye ideni ubwo se ubwo bwisanzure uvuga buri hehe?Ese wowe ninde ukumviriza mu byo uvuga!Abana babehyehwa bombo bakishima nyamara batazi ko igura amafaranga (20)
Reba nka Nyasimbe YADEMA wo muri TOGO papa we yavuye kubutegetsi hahita hajyaho umuhungu we,bamaze gutegeka imyaka 47 babihawe n’Abafarance bivuga ngo abanyafurika baracyari munsi y’ubkoloni aho babahitiramo uzabategeka nkaho mbere y’ubukoloni batari bafite ubuyobozi bwabo.
urumva yuko abanyatogo nibatihagararaho kazaba kababayeho kuko n’umwana we azaza abategeke usange ari bwa bwami absolute constutionel butagendera ku itegekonshinga muri republika.Byumvikana neza yuko abanyafurika turacyari kure cyane ya demokarasi niba abaturage batihagazeho bazahora mubucakara bwabanyapolitike babagize ingwate zubuzima bwabo.
Reba igihugu cya Ethiopia nk’uko mu bizi neza yuko kitegeze gikolonizwa nabazungu wavuga ute ko cyabuze iterambere kandi kitarigeze gihura nubukoloni kuki abaturage bicyo gihugu bakomeje kugihunga umusubirizo?Nta muturage ugira ubutaka bwitwa ubwa leta bwose inzara iba mur’icyo gihugu ntijya irangira,iyo wakunze ukobwa wo muri Ethiopia ababyeyi be bamuguha igihe cy’amezi agera kuri (2) mbere yuko mushakana ukareba niba azashobora ku kubera umugore niba ashoboye imirimo yo murugo warangiza ukamusubiza ababyeyi be maze ukababwira ko washimye noneho ugatanga inkwano ukamujyana.Ibi byose byaturutse kubukene abaturage baterwa nubuyobozi bw’Igihugu bigatuma abakire barushaho gukira na bakene bakarushaho gukena niba rero abanyafurika batihagazeho nk’uko Burkinafaso babigenje tuzashira tumazwe ni nkozi zibibi zibereye mubucuruzi aho gufasha abanyagihugu kwivana mu bukene.
gusa ikigaragara ni uko gahunda zose usanga iyo Uwiteka atazirimo usanga nta cyo umwana w’umuntu yakwishoborera.Umwakagara yashatse kwigana Uganda nyamara M7 hamwe nubugome bwe nubugizi bwa nabi yakoreye abanyarwanda kubera kubagirira ishyari Uwiteka yaramwihoreye kugirango ubwoko bwe buzabone aho buzahungira mu gihe umwakagara azaba akuwe ku ngoma kuko buri gihe azi neza yuko igihugu ayobowe kitar’icye bityo bigatuma ashimishwa no kubona abanyaRwanda babuzwa amahwemo kugirango bizagaragare yuko ari we ubafitiye umumaro mwinshi cyane kurusha abayobozi bo muri gakondo kuko yiringiye ko azi neza yuko intambara niramuka ibaye bari mu gihugu cye batazabura kumufasha kurwana urugamba bakamukiza abaganda.
murebe ibibazo biri kubera mu gihugu cya Libya kugeza magingo aya abanyagihugu bananiwe kumvikana kubera intambara ya moko.Col.Muamari Gadaffi yishe Umwami waho Hussein arangije yima ingoma y’igitugu kandi atari numwene gihugu kuko yabyawe n’umutaliani w’umusirikare mu ntambara ya mbere y’isi yose atera inda umugore w’umunya Libya byabindi mbese abasirikare bafata abadamu ku ngufu cyangwa bakabakiza abadamu bakabahemba imibiri yabo kuko baba babakuye mu menyo ya rubamba.
Icyo abazungu bashakaga kwar’ukugirango Gadaffi adafatanya na Kagame Kaguta nabandi banyatugu bakagira imbaraga kuko barimo bateza imyivugatanyo ariko nubwo bavugaga ko bashaka ubumwe bw’Africa wabonaga biri mu nzira yabanyagitugu ku buryo igihe cyose iyo utekereza wirebaho ku nyungu zawe gusa nta mbaraga ushobora kubona ziturutse mu baturage ngo bakurwanirire kandi nubundi igihe ugezemo hakwiye kubahirizwa amategeko kuko abantu barimo kugend abikura mu bujiji kubera kwiga nta bwo bikiri nka cyera.
Bivuze ngo utsinze amatora akwiye kuyobora manda (1) cyangwa (2) bitewe nuko yayoboye hanyuma akareka nabandi bagategeka aho rero niho ubwami bugendera kwitegeko nshinga bubera ubw’umumaro kuko Umwmai alinda itegekonshinga ntirihindurwe uko bishakiye hanyuma abanyapolitike bagaharanira gufasha abturage kwiteza imbere hakurikijwe uwatsinze amatora ndetse hakagenzurwa mu myaka (3) ya mbere ya manda ye niba arimo kugenda ashyira mu bikorwa ibyo yasezeranije abaturage.Yaba atarabashije kubigeraho agatanga imihoho aho niho ubukungu bw’igihugu butera mbere itera mbere nta bwo ara ma zu yabanyapolitike abaturage badafitemo uruhare aho usanga umutungo w’igihugu uzenguruka ahantu hamwe nkaho wahazirikiwe udashobora no kujya muyindi miryango kubera ijambo ryitwa CAPITALIST cyangwa ubwikanyize aho usanga abaturage barabaye abagaragu babayobozi ahubwo aabyobozi ari bo bakabaye abagaragu babaturage kuko ibyo bahembwa bituruka mu mitsi yabaturag
Igihe cyose abanyapolitike baduciyemo ibice bazabona uko badutegeka,reba mu gihugu cy’Uburundi bananiwe gukuraho Nkurunziza kuko abwira abahutu yuko abatutsi bagiye kubamara,ibyo bigatuma imbaraga zabigaragambya aitabasha kuba nyinshi aho bigiye gusaba ko hakoreshwa imbaraga za gisirikare ndetse namahanga agatanga inkunga kugirango bakureho umunyagitugu Nkurunziza
Reba mu Rwagasabo umwakagara yaciyemo ibice abanyarwanda DIVIDE AND RULE ngo bamwe baturutse Uganda,abandi baturutse Burundi abandi Congo abandi Abasopecya,abandi ngo nabacika cumu abandi nabahutu abandi ninterahamwe ibyo amara imyaka (20) kubutegetsi yidengembya none reba bamuhaye amahirwe yo kwiyongeza imyaka (17) ubwo se icyo mutabona niki kuburyo mwafatanya mukava muri ayo manjwe ngo na moko maze tugakuraho umushi uRwana rugatemba amata n’ubuki?
Maze bijya gukomera yizamurira abega baba abahutu cyangwa abatutsi bab’Abega abategeka ko bagomba kumvikana kuko ubwami ar’ubwabega bose urabona ko abanyaRwanda yahise abarangiza maze nabo barayoboka none dore bagiye kubura intama nibyuma ngo nizamoko nimiryango bakomokamo ibyo ariko ntawabyanga kuko bigiye kuba intangiriro ya demokarasi mu banyarwanda.
Za societe zikomeye zicukura amabuye ya gaciro na za societe za peterol nibindi bigo bikomeye bikorana n’ubutegetsi nibyo usanga bishyigikira ubwicanyi kugirango babone uko basahurira mu nduru kubera ko igihugu kiba kidafite ugikontrol perezida wakagikontroye uanga afite imigabane muri ibyo bigo bikomeye cyane uretse Uwiteka wenyine ufite imbaraga ajya atabara abanyantegenke naho ubundi gukuraho umwakagara byari kuzaba amateka mare mare kuko uburyo yakoze bwo gusingira ubutegetsi ntawagashoboye kuba yamukuraho igihe cyose abaturage batabigiezemo uruhare.
Joseph Kabila we bishobora kuzamugora kuko abanyeCongo bamubujije guhindura itegekonshinga kugeza nubwo abategarugori bamwambarira ubusa kumuhanda byumvikana yuko bamweretse ko badashyigikiye imikorere ye nyamara nubwo bimeze gutyo arimo gushaka kurihindura kandi amatora azaba uyu mwaka ariko yakurikira akumva uko amahanga yamagana umwakagara naho Nkurunziza bamugeze kandi barihanangirijwe hamwe ubwo bajyaga mu nama I New York muri leta zunz’Ubumwe z’America agasanga ashobora kuzarangiza nabi ubuzima bwe bukazarangirira muri kasho ubanza ashobora kuzabyihorera nubwo nawe ataravuga kumugaragaro ko azongera kwiyamamaza.





